PojmoviPojmovi
Pristupačnost
Pristupačnost je opšti termin koji se koristi kako bi se opisao stepen do kojeg je neki proizvod (uređaj, usluga, okruženje i sl) pristupačan najvećem broju ljudi. To znači da oni imaju mogućnost pristupa i korišćenja svih funkcionalnosti nekog sistema. Termin pristupačnost se često koristi kada govorimo o osobama sa invaliditetom i njihovom pravu pristupa uslugama i proizvodima te državnim organima, često uz primenu odgovarajućih tehnologija. Pristupačnost se stoga povezuje sa područjem ljudskih prava i raznim pravnim mehanizmima zaštite ljudskih prava.
Brajevi editori-Braille Editors, programi za uređivanje teksta na brajevom pismu
Da bi ste štampali tekst na Brajevom štampaču - emboseru, potrebno je da ga pripremite/prevedete na Brajevo pismo. Za prevođenje teksta na Brajevo pismo i oblikovanje strane sa Brajevim pismom, služe nam Brajevi editori.
Opširnije: Brajevi editori-Braille Editors, programi za uređivanje teksta na brajevom pismu
Čitači ekrana korisnike mobilnih telefona oštećenog vida (za slepe)
Trenutno postoje 3 proizvodjača čitača ekrana za mobilne telefone: Code Factory, Nuance, i Dolphin. U osnovi, oni rade kao i čitači ekrana za računare kao što je to npr JAWS. Trebate proveriti da li vaš telefon ima kompatibilni operativni sistem te da li taj softver radi na vašem telefonu. Svaki proizvodjač ima svoju politiku u vezi licenciranja, a softver bi trebalo biti moguće isprobati pre kupovine.
Opširnije: Čitači ekrana korisnike mobilnih telefona oštećenog vida (za slepe)
Čitač ekrana - screen reader, program-softver za slepe
Potpuna samostalnost u radu slepe osobe na računaru je moguća uz upotrebu čitača ekrana ("screen readera") i Brajevog reda - displeja ili zvučnog izlaza (sintetizatora govora / sinteze / tts - text to speach / tekst u govor) koji zamenjuju monitor. Često se govori o govornom programu za slepe osobe. Govorni program, u stvari čine dve komponente: čitač ekrana i sintetizator govora. Za mnoge svetske jezike su u čitač ekrana ugrađeni i sintetizator govora.
Opširnije: Čitač ekrana - screen reader, program-softver za slepe
Softver - program za prepoznavanje teksta - Optičko prepoznavanje znakova
Softveri za prepoznavanje teksta, Optičko prepoznavanje znakova (Optical Character Recognition, OCR), dobijenu sliku štampanog teksta na papiru (koju obično učitamo sa skenera ili iz fajla) pretvaraju u digitalni tekst. Ovako dobijen tekst se može pročitati uz pomoć čitača ekrana (screen readera) u samom programu ili se može snimiti kao tekstualni dokument u nekoliko formata.
Trenutno se u Srbiji najčešće koristi softver FineReader kao najefikasniji program za prepoznavanje tekstova na našem jeziku.
Opširnije: Softver - program za prepoznavanje teksta - Optičko prepoznavanje znakova
Pisaća mašina za slepe - Brajeva mašina
Pisaća mašina za slepe ima tastaturu od šest tastera. Svaki taster odgovara jednoj tački Brajevog pisma (Brajeve azbuke). Otisak ostavlja tako što deformiše papir po kome piše. Za pisanje koristi običan tvrđi rezani papir.
Pisaće mašine za slepe se često zovu Perkinsonove mašine, po najpoznatijem proizvođaču ovih mašina. U Srbiji se koriste i Brajeve pisaće mašine drugih proizvođača, kao Tatrapoint, Slovačkog proizvođača.
Kako slabovidi koriste računar
Slabovidi, u principu koriste računar na dva načina:
- kao videći, uz pomoć softvera za uveličavanje sadržaja ekrana, i
- kao slepi, uz pomoć čitača ekrana (screen readera)
Kako slepi koriste računar
Slepe osobe koriste dve vrste računara:
- specijalizovane računare za slepe - prenosne računare koji imaju na ulazu običnu ili Brajevu tastaturu i na izlazu govorni sintetizator, Brajev red - displej ili oba, i
- računare opšte namene - PC sa softverom koji se zove čitača ekrana (screen readera) koji kao izlaz ima sintetizator govora, Brajev red - displej ili oba
DAISY - format zvučne knjige za slepe
DAISY (Digital Accessible Information System)
DAISY (Digital Accessible Information System) je najnoviji i u svetu prihvaćeni format za snimanje zvučnih knjiga za slepe. Digitalna zvučna knjiga je multimedijalno izdanje štampane knjige ("knjige štampane na crnom tisku").
Zvučna knjiga za slepe
Zvučna knjiga
Pročitajte članak o sajmu knjga u Frankfurtu koji govori o zvučnoj knjizi
Brajev red - displej, monitor za slepe
Brajev red ili Brajev displej je monitor za slepe. Tačnije, tekstualni monitor sa memorijom. Kao i obični monitori i Brajev red može da prikaže samo tekst koji ima sačuvan u memoriji ili tekst koji dobija na ulazu od čitača ekrana (screen readera) koji vrši pretvaranje sadržaja računarskog monitora u niz slova i znakova.
Brajev red prikazuje tekst na Brajevom pismu (Brajevoj azbuci) sa 6 ili 8 tačaka.
Sintetizator govora - sinteza - Text To Speech (TTS) - Tekst u govor - softver, program za slepe
Sinteza - sintetizator govora veštački proizvodi ljudski govor. Sintetizator govora pretvara pisani tekst u govor (Text To Speech - TTS) i može biti realizovan softverski i hardverski.
Sintezovan govor se stvara spajanjem delova snimljenog govora.
Brajev emboser - štampač za slepe
Brajevi štampači (štampači za slepe) spadaju u grupu štampača embosera. To su štampači koji ostavljaju otisak tako što deformišu papir.
Brajevi štampači otiskuju tačkice na malo čvršćem papiru nego što se obično koristi. Preporučuje se 150-160 gramski papir.
Brajevi štampači štampaju na običnom rezanom papiru i na beskonačnom (traktorskom) papiru.
Brajevo pismo - azbuka za slepe
Brajeva azbuka - pismo je reljefno pismo za slepe.
Brajeva azbuka se sastoji od šest tačaka, koje su raspoređene u dve kolone po tri tačke. Kombinacijom ispupčenih tačaka, kojih ukupno ima 63, dobijaju se pojedina slova. Znaci interpunkcije, kao što su zapete (zarezi), tačke, znakovi pitanja, usklika (uzvičnika) i slično, raspoređeni su u dve kolone po dve tačke. Brajevi znakovi za brojeve i matematičke funkcije doživele su nekoliko modifikacija.
Luj Braj - tvorac Brajevog pisma, azbuke za slepe
Luj Braj je rođen 4. januara 1809. godine u mestu Kupvre, nedaleko od Pariza.
Nesrećnim slučajem oslepeo je već u trećoj godini tako da je u početku sticao znanje samo usmenim putem. Među svojim drugovima izdvajao se po lakom i brzom učenju, tako da je sa deset godina dobio stipendiju od Kraljevskog udruženja za slepu omladinu u Parizu, gde nastavlja školovanje.
Opširnije: Luj Braj - tvorac Brajevog pisma, azbuke za slepe
